Drewniane kładki wiją się między trzcinami, tuż nad taflą wody. Po niespełna kilometrze spaceru wśród ptasich głosów i szelestu szuwarów wyrasta przed oczami 15-metrowa wieża widokowa. Z jej szczytu rozciąga się widok na dziesiątki stawów hodowlanych, które od ponad 160 lat stanowią jedno z najważniejszych miejsc lęgowych ptactwa wodnego na Dolnym Śląsku.
Ścieżka Edukacyjna Stawy Przemkowskie to kawałek drewnianego pomostu prowadzącego przez rezerwat przyrody w dolinie Szprotawy. Nie wymaga kondycji ani specjalnego przygotowania – wystarczy pół godziny na spokojny spacer w jedną stronę.
- 15-metrowa wieża widokowa
- ponad 130 gatunków ptaków
- drewniane kładki wśród trzcin
- edukacyjne tablice o florze i faunie
- malownicze stawy hodowlane
Rezerwat ornitologiczny z XIX-wieczną historią
Kompleks 33 stawów hodowlanych powstał w 1860 roku, kiedy dolina Szprotawy przekształcona została w system zbiorników do hodowli ryb. To co miało służyć wyłącznie gospodarczym celom, z czasem stało się rajem dla ptaków. Rezerwat Przyrody „Stawy Przemkowskie” powołany został w 1984 roku, choć już w 1974 roku teren wytypowano do ochrony ekosystemów wodno-błotnych w ramach międzynarodowej konwencji Ramsar.
Powierzchnia rezerwatu wynosi 1071,56 ha, z czego stawy i bagna zajmują lwią część terenu. Przez środek rezerwatu przepływa rzeka Szprotawa, a wokół ciągną się łęgi i lasy mieszane. Nie każdy wie, że oprócz rodzimych dębów szypułkowych i bezszypułkowych rosną tu dęby sprowadzone z Ameryki Północnej – czerwony i błotny.
Na terenie rezerwatu zaobserwowano około 131 gatunków ptaków. Wśród nich są prawdziwe rarytasy: bocian czarny, bielik, kania czarna, żuraw popielaty czy kulik wielki.
Drewniana ścieżka nad wodą
Ścieżka ma około 850 metrów i prowadzi wprost z parkingu do wieży widokowej. To długi drewniany pomost wybudowany wśród trzcin, powyżej tafli wody. Idzie się nim wygodnie – bez błota, korzeni i kamieni pod nogami. Z obu stron szumiące trzcinowiska, nad głową niebo przecinane przez ptaki.
Tuż przy parkingu znajduje się tablica edukacyjna, która wprowadza w tematykę rezerwatu. Dalej co jakiś czas pojawiają się kolejne tablice – pomagają w identyfikacji lokalnej flory i fauny. Ścieżka oznakowana kolorem niebieskim prezentuje ekosystemy wodno-błotne i daje możliwość poznania gospodarczego wykorzystania stawów.
Pomost kończy się przy wieży. 15 metrów wysokości to wystarczająco, żeby zobaczyć układ stawów i zrozumieć skalę tego miejsca. Z góry widać groble dzielące poszczególne zbiorniki, wysepki porośnięte wikliną, a w oddali linie lasów.
Ptaki, ptaki i jeszcze raz ptaki
Jeśli ktoś przyjeżdża tu z lornetką, wie po co. Stawy i bagna w dolinie rzeki Szprotawy to prawdziwa ostoja dla wielu gatunków ptaków. Wiosną i jesienią, podczas przelotów, można liczyć obserwacje w dziesiątkach gatunków dziennie. Latem gnieżdżą się tu czaple, łabędzie, kaczki i liczne wróblowe związane z trzcinowiskami.
Pomiędzy stawami są groble, po których można się poruszać i obserwować z bliska życie tego królestwa ptaków – spotkać tam można między innymi łabędzia niemego, cyraneczkę, krzyżówkę i łyskę. Oprócz samej ścieżki edukacyjnej warto wybrać się na dłuższy spacer po groblach – wtedy widać znacznie więcej.
Wrzesień i październik to czas na obserwacje purchawicy olbrzymiej – chronionego grzyba o największym owocniku ze wszystkich grzybów świata. Owocnik może osiągnąć rozmiary piłki plażowej.
Dla kogo to miejsce
Ścieżka jest na tyle krótka i łatwa, że spokojnie przejdą nią rodzice z małymi dziećmi w wózkach. Drewniany pomost jest równy, bez progów i schodów aż do samej wieży. Na wieżę prowadzą już schody, ale widoki z dołu też są całkiem niezłe.
Miłośnicy ptaków znajdą tu raj – zwłaszcza jeśli przyjadą w okresie przelotów (kwiecień-maj oraz sierpień-październik). Warto zabrać lornetkę, aparat z teleobiektywem i przewodnik do rozpoznawania ptaków. Fotografia przyrodnicza ma tu świetne warunki – pomost umożliwia stabilne ustawienie statywu.
Dla osób szukających spokojnego miejsca na krótki spacer to też dobry wybór. Cisza, szum trzcin, odbicia w wodzie – działa kojąco. Trasa nie jest długa i bardzo łatwa, idealna na przerwę w podróży.
Cała sieć ścieżek w okolicy
Stawy Przemkowskie to tylko fragment większej sieci tras edukacyjnych w Przemkowskim Parku Krajobrazowym. Ścieżka „Stawy Przemkowskie” ma 16 km długości i dotyczy ekosystemów wodno-błotnych, choć większość turystów korzysta tylko z fragmentu prowadzącego do wieży widokowej.
W okolicy warto zajrzeć również na inne szlaki: „Lasy Okolic Przemkowa” (20 km, ekosystemy lasów liściastych i borów) oraz „Ruchome Wydmy Śródlądowe” w Wilkocinie (6 km, bory i zimowisko nietoperzy w poradzieckich bunkrach). Jest też ścieżka historyczno-przyrodnicza po zabytkach Przemkowa – 6,5 km przez miasto z 14 obiektami architektury.
Kiedy przyjechać i co zabrać
Każda pora roku ma swoje atuty. Wiosna to czas powrotu ptaków, intensywnych śpiewów i zakładania gniazd. Lato – spokojniejsze, za to z młodymi ptakami uczącymi się latać. Jesień przynosi kolejną falę przelotów i spektakularne kolory liści w otaczających lasach. Zima bywa surowa, ale na stawach zostają ptaki zimujące – łabędzie, kaczki, czasem bieliki.
Warto zabrać:
- Lornetkę lub aparat z teleobiektywem
- Przewodnik do rozpoznawania ptaków
- Repelent na komary (zwłaszcza latem)
- Wodę i coś do jedzenia – w okolicy nie ma sklepów ani punktów gastronomicznych
- Odpowiednie ubranie – na ścieżce i wieży bywa wietrznie
W październiku odbywa się Święto Wesołego Karpia w Ostaszowie – okazja do poznania biologii karpia i tradycji hodowli stawowej.
Praktyczne informacje – dojazd, parking, koszty
Wstęp na wieżę jest bezpłatny – ścieżka i rezerwat dostępne są przez cały rok bez ograniczeń czasowych. Nie ma biletów, bramek ani godzin otwarcia.
Rezerwat położony jest w północnej części województwa dolnośląskiego, w powiecie polkowickim, w granicach administracyjnych miasta i gminy Przemków, od południa otoczony miejscowościami Ostaszów, Łężce i Przemków. Dojazd samochodem z Przemkowa zajmuje kilka minut – kierunek na Ostaszów, potem szutrową drogą w stronę stawów. Można zaparkować na poboczu szutrowej drogi tuż przy początku ścieżki.
Współrzędne GPS ułatwiają znalezienie miejsca – najlepiej wpisać „Wieża widokowa Stawy Przemkowskie” w nawigację. Z Wrocławia to około godziny jazdy, z Zielonej Góry podobnie, z Legnicy pół godziny.
Na samą ścieżkę wystarczy 30-40 minut w obie strony ze spokojnym tempem i przystankami na obserwacje. Jeśli ktoś planuje dłuższy spacer po groblach między stawami, warto zarezerwować 2-3 godziny. Połączenie z wizytą w Przemkowie i obejrzeniem zabytków miasta to program na pół dnia.
Twórcą ścieżki jest Fundacja Ekologiczna „Zielona Akcja”, która prowadzi zorganizowaną edukację ekologiczną w ramach Programu „Lekcje w Przyrodzie”. Grupy szkolne i zorganizowane mogą umówić się na prowadzone zajęcia terenowe.